САХА СИРИН ОЛОХТООХТОРО ЦИРКА СИТЭРИ ТУТУЛЛАРЫН ЭРЭНЭ КҮҮТЭЛЛЭР

2019 сыллаахха  Сахабыт сиригэр биир сүҥкэҥ суолталаах, дьоһун түгэнинэн Марфа уонна Сергей Расторгуевтар ааттарынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай цирката тэриллибитэ 25 сыллаах үбүлүөйэ  буолуоҕа.

1994 сыл балаҕан ыйын 5 күнүгэр Саха бастакы Президенэ Михаил Николаев Ыйааҕынан “Ойуун” цирк-синтез-тыйаатырга олоҕуран Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай цирката тэриллибитэ. Онтон ыла биһиги циркабыт өрөспүүбүлүкэбит олохтоохторун итиэннэ бүтүн Арассыыйа киэн туттуута буолар. Талааннаах артыыстарбыт Бүтүн Арассыыйатааҕы, аан дойдутааҕы күрэхтэргэ уонна бэстибээллэргэ кыттан өрүү өрөгөйдөөн, кыайыы кынаттанан, үрдүк ситиһиилэнэн дойдуларыгар  кэлэллэр.

Быйыл цирка тэриллибитэ 25 сылыгар аналлаах элбэх ахсааннаах дьаһал чэрчитинэн, “Мамонтенок-2019” ХХ үбүлүөйдээх  бэстибээл-куонкуруһун  уонна “Мамонтенок”  аан дойдутааҕы ыччат VI бэстибээллэрин ыытыы былааннанар. Бу бэстибээлгэ Арассыыйа регионнарыттан, омук дойдуларыттан ыалдьыттар уонна кыттааччылар ыҥырыллыахтара.  Саха омук хатыламмат уратытын, айылҕаҕа чугаһын, дириҥ силистээх-мутуктаах дьылҕатын, мындыр философиятын көрдөрөр уонна  саҥа соһуччу трюктардаах “Күн Ойуун” сүҥкэн, кэрэхсэбиллээх испэктээкил туруоруллуо.

Саха Судаарыстыбаннай цирката бу кэмнэр усталарыгар  Европа, Азия циркаларын  оскуолаларын үгэстэрин уонна саха омук ураты үгэстэрин, култууратын бииргэ түмэн,  аан дойдутааҕы цирка  эйгэтигэр чаҕылхайдык тоҕо анньан киирдэ.

 Дьоһун үбүлүөйү көрсө, Саха циркатын искусствотын уонна өрөспүүбүлүкэ култууратын салгыы балысханнык сайыннарар туһугар бастакы суолталаах сорук – Судаарыстыбыннай циркабыт  дьиэтин-уотун  комплексын ситэрэн биэрии, иккис уочаратын тутуу  буолара саарбаҕа суох. Аҕыйах хонуктааҕыта Саха сирин олохтоохторун кытары аһаҕас эфиргэ СӨ бырабыытылыстыбатын бэрэссэдээтэлэ Владимир Солодов Судаарыстыбаннай цирка иккис уочаратын тутууну хаһан ситэрэҕит  диэн ыйытыыга ити боппуруоһу билигин иҥэн-тоҥон үөрэтэбит,  чугастааҕы икки сылга саҕалыырга бэлэмнэнэбит диэн эрэннэрбитэ. Өрөспүүбүлүкэбит салалтата  циркабыт толору комплекса тутуллуутун өйөөн, ситэрэн биэрдэҕинэ, Саха Бриллиантовай цирката дьиҥ-чахчы аар-саарга аатырыа, Аан дойду таһымыгар саха цирковой искусствотын оскуолатын төрүттээччи,иилээччи-саҕалааччы  быһыытынан биллэр кыахтаныа. Ол курдук  комплекс тутуллан үлэҕэ киирдэҕинэ, Арктика циркэтин искусствотын аан дойдутааҕы киинэ  тэриллиэ, оччотугар Арктика регионнарыттан, Арассыыйа атын куораттарыттан, омук дойдуларыттан даҕаны ыччаттар кэлэннэр цирка артыыһын идэтин биһиэхэ баһылыахтара.

Ону таһынан, саамай үрдүк таһымнаах аныгы тиэхиньикэ, уот-күөс, тыас-уус  кыаҕын  толору туһанан, аан дойду ирдэбилигэр сөп түбэһэр уустук цирковой бырагырааммалары бэйэбит артыыстарбыт туруоруохтара. Итини сэргэ, биһиэхэ  Арассыыйа уонна аан дойду биллиилээх циркэлэрин  улахан бырагыраамаларын толору көрдөрөр усулуобуйа баар буолуо.  Бу биһиги өрөспүүбүлүкэбит  салгыы  тэтимнээхтик сайдарыгар, аан дойдуга имиджэ үрдүүрүгэр,  биллэн турар, төһүү күүс буолуоҕа. Онон циркабыт иккис уочарата тутуллуутун Сахабыт сирин олохтоохторо  бары долгуйа, эрэнэ  күүтэллэр.  

 

 

Бу дьыл тохсунньу 17-27 күннэригэр Монакоҕа “Фонвье”  цирк-шапито   аренатыгар аан дойду бастыҥ циркаларын  артыыстарын   бииргэ  түмэр саамай күүтүүлээх түгэн буолан ааста. Бу 1974 сылтан саҕалаан, сыл аайы ыытыллар цирк искусствотын куонкуруһа – "DuCirquedeMonte-Carlo" искусство 43-с аан дойдутааҕы бэстибээлэ Принцесса Стефания бэрэссэдээтэллээһининэн уонна Монако Княжествотын патронаһынан ыытыллар. Дьэ, манна ханна да хатыламмат чаҕылхай шоуну көрөөрү аан дойду бары муннугуттан мусталлар. Уон күн устата ыытыллар бэстибээлгэ  Испания, Франция, Германия, Арассыыйа, Канада, Украина, Бразилия, Кытай уо.д.а. дойдулар бастыҥ циркалара 4 тыһыынча көрөөччү миэстэлээх  циркаҕа ыытылларт тэрээһиҥҥэ  кытталларын улахан чиэс-бочуот быһыытынан ылыналлар. Тоҕо диэтэххэ, бу бэстибээл циркэ уопсастыбатын Оскарыгар тэҥнэһэр таһымнаах, далааһыннаах сүҥкэҥ тэрээһин буолар.   

Маннык улахан таһымнаах бэстибээлгэ Марфа уонна Сергей Расторгуевтар ааттарынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай циркатын дириэктэрэ уонна уус-уран салайааччыта Сергей Расторгуев ыҥырыллан,   дьүүллүүр сүбэ үлэтигэр быһаччы кытынна. Бу – биһиэхэ  улахан чиэс,  циркабит үрдүк таһымын, маастарыстыбатын, цирка искусствотыгар бэриниибитин аан дойду билиниитэ уонна  өрөспүүбүлүкэбит туһугар киэн туттуубут.

Цирка искусствотыгар быйылгы  бириистэри – Кыһыл, Үрүҥ уонна Боруонса көмүстээх Клоуну ылар иһин күрэхтэһиигэ Принцесса Стефания бэйэтэ талбыт бастыҥ нүөмэрдэрэ кииристилэр. Бу  бириистэргэ ким тиксэрин, саамай үрдүк сыанабылы  ыларын быһаарар чэпчэкитэ суоҕа. Түмүккэ бастакы Кыһыл көмүс клоуну  Арассыыйаттан Гия Эрадзе Королевскай циркатын артыыстара ыллылар. Бэстибээли көрө тиийбит Саха сирин циркатын гастроллуур бөлөҕүн артыыстара бэстибээл туһунан сөҕөн-махтайан кэпсээтилэр.

Саха сирин  Бриллиантовай циркатыгар эрэ буолбакка, Саха  Өрөспүүбүлүкэтигэр  туһаайыллыбыт чиэскэ-бочуокка махтаныы уонна билинии бэлиэтин Монте-Карлоҕа ыытыллыбыт аан дойдутааҕы бэстибээл президенигэр Стефания Принцессаҕа Саха сиригэр бочуоттаах ыалдьыт буоларыгар уонна күһүн Циркабыт үбүлүөйүгэр ыытыллар “Мамонтенок-2019” аан дойдутааҕы бэстибээлгэ  кыттарга СӨ Баһылыга Айсен Николаев аатыттан официальнай ыҥырыы туттарылынна.

 

Ити курдук, ааспыт 2018 сыл Саха Судаарыстыбаннай циркэтигэр элбэх ситиһиини  аҕалла, онон быйылгы үбүлүөйдээх уонна Сомоҕолоһуу сылын аан дойдутааҕы таһымнаах үтүө түгэннэрдээх көрсөбүт.

2018 сылга:

- Москваҕа «Clownfest.ru» клоун искусствотын аан дойдутааҕы бэстибээлигэр Фекла Колесова салайааччылаах клоуннар бөлөхтөрө “Россия циркэтин деятеллэрин  сойууһун анал бирииһин” ылла;

- «Аттар» жонглердар триолара (Р.Романов, К.Павлов, Д.Гоголев) Хабаровскайга Илиҥҥи экономическэй форум култуурунай бырагырааматыгар кытынна;

- «Поколение NEXT III” искусство Пекиннээҕи кэллиэһин устудьуоннара Хабаровскайга  цирка искусствотын  Уһук Илиҥҥи  I бэстибээлгэ ситиһиилээхтик кыттан, дьүүллүүр сүбэ үрдүк сыанабылын ылан, бэстибээл Гран-притын ыллылар; 

- Циркэ дириэктэрэ Сергей Расторгуев Москваҕа «Clownfest.ru» клоуннар искусстволарын аан дойдутааҕы бэстибээллэригэр уонна Алматыга «Азия дуораана» аан дойдутааҕы ХI бэстибээлгэ  дьүүллүүр сүбэ бочуоттаах чилиэнинэн үлэлээтэ;

-  Саха цирката «Росгоцирк» тэрилтэ  ыҥырыытынан  Петербурдааҕы аан дойдутааҕы култуура VII форумугар кытынна;

- саха циркатын 30 артыыһыттана турар итиэннэ хотуг кыыллард гастроллуура труппат Перьмнэей Судаарыстыбаннай циркэҕэ, литва Клайпеда, Каунас уонна Вильнюс куораттарыгар, Минскэй куоракка Белоруссия судаарыстыбаннай циркэтигэр ситиһиилээхтик 60 тахс төгүл тыһыынч көрөөччүлэого толора саалаҕ «Ирсет тоҥ сылааһ» ( «Тепло вечной мерзлоты») бырагыраамманы хабыллар ытыс тыаһын доҕуһуолунан көрдөрдүлэр.

 

Мина да этатан эттэххэ, Саха сударыстыбаннай циркатын келэктиибэ, айар-тутар дьоно Ол иһигэр Саҥа дьыллааҕы үгэс буолбут бастакы туруоруулар, Аҕо дойдет Уего сэриитигэр кыайыы күнүгэр цирк скверигэр кэнсиэртэр уонна бырааһынньыктар, Т.П.Дмитриева аатынан его сэллигин эмтиир санаторийг, сэллига эмтиир улахан дьон диспансерыгар, Медицина и здравоохранение Педиатрияҕа Киинигэр, Кайрдьаҕастар Уонна Инбэлииттэр Интреринэет-Дьиэлэригэр Көһө ия ственность.

Судаарыстыбаннай цирка үлэтэ-хамнаһа барыта саха циркатын искусствотын уонна өрөспүүбүлүкэ култууратын сайыннарарга туһуланар.

2018 год «Марфа уонна Сергей Расторгуевтар ааттарынан СӨ Судаарыстыбыннай цирката» Ауо директора Сергей Расторгуев Росгосцирк Россия, Франция, Франция, Дания, Италия, Крит, Япония. Ол чэрчитинэн Сергей Васильевич «Росгосцирканы» уонна атын циркалар салалталарын кытары кэккэ кэпсэтиилэри ыыппыта - ол иһигэр «Күн Ойуун» Саха циркатын саҥа бырагарыраамматын көрдөрө араас регионнарга, Японияҕа, Белоруссияҕа гастроллааһын туһунан.Ону сэргэ араас сонуну киэ4ник тар5атар уорганнарга интервьюлары биэрбитэ. Форумҥа ыытыллыбыт Төгүрүк остуол кыттыылаахтара или баттааһынаах СӨ Баһылыга Айсен Сергеевич Николаев аатыгар сурук бэлэмнэниллибитэ. Сурукка или батальон, батыр санаан СӨ БаӨылыгыттан, цирк и клики, где я живу, цирк, мечеть, аппараты, аппараты, реквизиты           

Биһиги дьоһун үбүлүөйбүтүн көрсө, циркабыт Арассыыйаҕа эрэ буолбакка, омук сиригэр Саха сирин Бриллиантовай циркатын быһыытынан биллэринэн итиэннэ Саха сирин к кыыаааа